Szkoła spełnia dwie ściśle związane ze sobą funkcje - edukacyjną i wychowawczą. Aby obie te funkcje realizować w sposób właściwy, szkoła musi mieć możliwość dostosowywania metod nauczania i oddziaływania wychowawczego do rzeczywistych potrzeb uczęszczających do niej uczniów. Potrzeby te są zróżnicowane, szkoła powinna mieć możliwość stosowania takich metod uczenia i wychowywania, które wobec konkretnych dzieci będą z edukacyjnego i wychowawczego punktu widzenia najwłaściwsze. Narzucanie odgórnie jednolitych programów wychowawczych, sztywnych programów nauczania, zabieranie nauczycielom czasu na drobiazgową sprawozdawczość, nadmierne formalizowanie procesu edukacyjnego i wychowawczego uniemożliwia dostosowanie działania szkoły do rzeczywistych potrzeb uczniów.

Dobra szkoła w naszym przekonaniu musi więc być szkołą autonomiczną, to znaczy taką, w której dyrektor i nauczyciele decydują o metodach pracy dydaktycznej oraz wspólnie z rodzicami i uczniami tworzą i realizują program wychowawczy. Rodzice powinni być traktowani przez szkołę jako naturalni współtwórcy środowiska wychowawczego, w jakim wzrastają ich dzieci. Za całokształt pracy szkoły odpowiadać powinien dyrektor, któremu należy dać możliwość decydowania o budżecie szkoły i korzystania z fachowego wsparcia w szkoleniu nauczycieli i rozwiązywaniu konkretnych problemów wychowawczych. Ocena szkoły powinna być dokonywana w formie systematycznego "mierzenia jakości" jej pracy przez kompetentnych ekspertów, a nie sprowadzać się wyłącznie, jak to ma miejsce obecnie, do papierowej sprawozdawczości. Zapewnienie szkołom autonomii stworzy szanse twórczego działania najlepszym nauczycielom, kreowania programów wychowawczych związanych z rzeczywistymi potrzebami środowiska, organizowania zajęć dodatkowych dla uczniów potrzebujących pomocy w nauce, zapewnienia opieki psychologicznej dla uczniów potrzebujących wsparcia i organizowania zajęć pozalekcyjnych rozwijających ich zainteresowania. Władze oświatowe powinny nie tyle, jak to ma miejsce obecnie, mnożyć coraz to nowe wymagania formalne wobec szkoły, co zapewnić pomoc materialną i fachową w realizacji tych zadań.

Zapewnienie autonomii szkole jest podstawowym warunkiem oddolnie dokonującej się, a więc rzeczywistej, reformy systemu polskiej edukacji. Szkoły nie da się bowiem zmienić drogą formalnych nakazów i odgórnie narzucanych ideologicznych postulatów wychowawczych. Warunkiem autonomii szkoły jest oczywiście autonomia władz samorządowych odpowiedzialnych za edukacje na swoim terenie, z czym wiąże się konieczność ograniczenia dotychczasowej decyzyjnej i kontrolnej roli kuratoriów. Od centralnych władz oświatowych oczekiwać należy przede wszystkim zapewnienia materialnych podstaw dla właściwego funkcjonowania polskich szkół i mądrej polityki oświatowej nastawionej na wyrównywanie szans regionów edukacyjnie zaniedbanych.

1. Dlaczego autonomia szkoły jest ważna?
2. Dokumenty gwarantujące autonomię szkoły
3. Rejestr działań Ministra Romana Giertycha
4. Zagrożenia dla demokracji
5. Jak się ratować?